สรุปสั้น
- เงินคืน VAT ไม่ใช่รายได้ เป็นการรับชำระลูกหนี้กรมสรรพากร และไม่กระทบ WIP
- ก่อนตั้งลูกหนี้ ต้องตรวจก่อนว่าภาษีซื้อนั้นมีสิทธิเครดิตหรือไม่
- ภาษีซื้อจากการก่อสร้างอาคารเพื่อขาย ซึ่งอยู่ในบังคับภาษีธุรกิจเฉพาะ อาจเป็นภาษีซื้อต้องห้าม และกลายเป็นต้นทุนโครงการ
- ลูกหนี้ VAT ต้องแสดงแยกจาก WIP เสมอ
บทนำ
ในงานก่อสร้างขนาดใหญ่ ผู้ประกอบการมักจ่ายภาษีซื้อ (Input VAT) ให้ผู้รับเหมาเป็นจำนวนมากก่อนมีภาษีขาย ถ้ากิจการมีสิทธิเครดิตภาษีซื้อ ยอดสะสมนี้สามารถขอคืนจากกรมสรรพากรได้ ประเด็นที่นักบัญชีมักสับสนคือ เมื่อได้เงินคืนแล้วต้องบันทึกอย่างไร และกระทบต้นทุนโครงการหรือไม่ บทความนี้อธิบายการบันทึกทั้งวงจร
ตรวจก่อน: วงจรในบทความนี้ใช้เมื่อภาษีซื้อมีสิทธิเครดิต เช่น กิจการที่อยู่ในบังคับ VAT ส่วนการขายอสังหาริมทรัพย์อยู่ในหมวดภาษีธุรกิจเฉพาะ และคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2549/2732 วินิจฉัยว่าภาษีซื้อจากการก่อสร้างอาคารที่โอนกรรมสิทธิ์ซึ่งอยู่ในบังคับภาษีธุรกิจเฉพาะ เป็นภาษีซื้อที่ไม่ให้นำมาหักตามมาตรา 82/5(6) กรณีเช่นนี้ VAT จะไม่เป็นลูกหนี้ และควรพิจารณารวมเข้าต้นทุน WIP โครงการที่มีทั้งส่วนขายและส่วนที่อยู่ในบังคับ VAT ต้องแบ่งแยกภาษีซื้อกับที่ปรึกษาภาษี
Flow การบันทึกบัญชีทั้งกระบวนการ
ตัวอย่างนี้ใช้อัตรา VAT 7% ซึ่งเป็นอัตราลดจากอัตราตามกฎหมาย โดยมีรายงานว่าพระราชกฤษฎีกาฉบับล่าสุดขยายถึง 30 กันยายน 2570 ควรตรวจอัตราปัจจุบันก่อนใช้
ขั้นตอนที่ 1: รับใบแจ้งหนี้จากผู้รับเหมา
Dr. WIP – ต้นทุนก่อสร้าง 1,000,000
Dr. ภาษีซื้อ (Input VAT) 70,000
Cr. เจ้าหนี้ผู้รับเหมา 1,070,000
ขั้นตอนที่ 2: จ่ายเงินให้ผู้รับเหมา
Dr. เจ้าหนี้ผู้รับเหมา 1,070,000
Cr. เงินสด/ธนาคาร 1,070,000
ขั้นตอนที่ 3: ยื่น ภ.พ.30 ขอคืนภาษี
เมื่อภาษีซื้อมากกว่าภาษีขาย กิจการอาจเลือกขอคืนเป็นเงินสดแทนการยกไปเครดิตเดือนถัดไป โดยโอนยอดเป็นลูกหนี้กรมสรรพากร
Dr. ลูกหนี้ภาษีมูลค่าเพิ่ม (VAT Refund Receivable) 70,000
Cr. ภาษีซื้อ (Input VAT) 70,000
ขั้นตอนที่ 4: รับเงินคืน
Dr. เงินสด/ธนาคาร 70,000
Cr. ลูกหนี้ภาษีมูลค่าเพิ่ม 70,000
การรับเงินคืนในขั้นตอนนี้ไม่มีผลต่อบัญชี WIP เป็นเพียงการรับชำระหนี้จากกรมสรรพากร
ภาพรวม Full Cycle ของ VAT Refund
| ขั้นตอน | ภาษีซื้อ | ลูกหนี้ VAT | เงินสด |
|---|---|---|---|
| รับใบแจ้งหนี้ | 70,000 | 0 | 0 |
| จ่ายผู้รับเหมา (รวม VAT) | 70,000 | 0 | (1,070,000) |
| ยื่น ภ.พ.30 | 0 | 70,000 | (1,070,000) |
| รับเงินคืน | 0 | 0 | (1,000,000) |
เมื่อจบวงจร เงินสดสุทธิที่ออกไปเท่ากับ WIP 1,000,000 บาท ตามที่ควรเป็น
การแสดงรายการในงบแสดงฐานะการเงิน
| รายการ | บาท | การจัดประเภท |
|---|---|---|
| WIP – ต้นทุนก่อสร้าง | 1,000,000 | สินค้าคงเหลือ |
| ลูกหนี้ภาษีมูลค่าเพิ่ม | 70,000 | สินทรัพย์หมุนเวียน |
ลูกหนี้ VAT ต้องแสดงแยกจาก WIP เสมอ เพราะเป็นสิทธิเรียกร้องต่อกรมสรรพากร ไม่ใช่ส่วนหนึ่งของต้นทุนโครงการ
กรณีพิเศษที่ต้องระวัง
1. สรรพากรอนุมัติคืนเพียงบางส่วน
หากบางรายการไม่ได้รับอนุมัติ เช่น ใบกำกับภาษีไม่สมบูรณ์ หรือเป็นภาษีซื้อต้องห้าม ส่วนที่ไม่อนุมัติต้องรับรู้เป็นค่าใช้จ่าย หรือเป็นต้นทุนโครงการหากเป็นภาษีซื้อที่เกี่ยวกับต้นทุนและไม่ได้เกิดจากข้อผิดพลาดของเอกสาร ควรตรวจผลต่อการคำนวณกำไรสุทธิทางภาษีด้วย
Dr. เงินสด/ธนาคาร (ส่วนที่ได้รับ)
Dr. ค่าใช้จ่ายภาษีที่ถูกตัด (ส่วนที่ไม่อนุมัติ)
Cr. ลูกหนี้ภาษีมูลค่าเพิ่ม (ยอดเต็มที่เคยตั้ง)
2. VAT ที่ขอคืนไม่ได้เพราะพ้นกำหนด
หากพ้นกำหนดเวลาขอคืนตามประมวลรัษฎากร ควรตรวจมาตราที่ใช้บังคับและนับเวลากับที่ปรึกษาภาษี ลูกหนี้ VAT ต้องตัดออกจากบัญชี โดยหลักการดังนี้
- ถ้าโครงการยังก่อสร้างไม่เสร็จและรายการเป็นต้นทุนที่เกี่ยวข้องโดยตรง พิจารณา Dr. WIP / Cr. ลูกหนี้ VAT
- ถ้าโครงการเสร็จแล้ว หรือความสูญเสียเกิดจากความบกพร่องในการติดตาม พิจารณา Dr. ค่าใช้จ่าย / Cr. ลูกหนี้ VAT
3. ดอกเบี้ยจากการคืนล่าช้า
มาตรา 4 ทศ แห่งประมวลรัษฎากรให้อำนาจจ่ายดอกเบี้ยเงินภาษีที่ได้รับคืนในอัตราร้อยละ 1 ต่อเดือนหรือเศษของเดือน ตามหลักเกณฑ์ในกฎกระทรวง จึงไม่ได้เกิดขึ้นในทุกกรณีของการคืนล่าช้า เมื่อได้รับให้บันทึกแยกเป็นรายได้
Dr. เงินสด/ธนาคาร
Cr. รายได้ดอกเบี้ยจากกรมสรรพากร
บทสรุป
เมื่อภาษีซื้อมีสิทธิเครดิต การรับเงินคืน VAT เป็นเพียงการล้างลูกหนี้กรมสรรพากรและรับเงินสดกลับเข้ากิจการ ไม่ใช่รายได้ และไม่กระทบ WIP สิ่งที่ต้องระมัดระวังมากที่สุดคือ (1) การพิสูจน์สิทธิเครดิตภาษีซื้อก่อนตั้งลูกหนี้ (2) การติดตามสถานะการขอคืนอย่างสม่ำเสมอ และ (3) การบันทึกปรับปรุงเมื่อสรรพากรอนุมัติไม่เต็มจำนวนหรือเมื่อพ้นกำหนดขอคืน
การแยกบัญชี WIP และลูกหนี้ VAT อย่างชัดเจนทำให้งบสะท้อนฐานะที่แท้จริงของโครงการ และช่วยให้ผู้บริหารเห็นกระแสเงินสดที่รอรับคืนจากภาครัฐได้ถูกต้อง