สรุปสั้น
- ลูกหนี้ที่ค้างชำระเกิน 90 วันจะถูกนับเป็นสินเชื่อด้อยคุณภาพ เวลาทำงานที่ดีที่สุดคือก่อนถึงจุดนั้น
- Refinance คุ้มเมื่อประหยัดได้มากกว่าต้นทุนรวมภายในอายุหนี้ที่เหลือ ในตัวอย่าง ลดดอกเบี้ย 0.75% บนหนี้ 500 ลบ. คืนทุนในราว 3.3 ปี
- การปรับโครงสร้างที่สำเร็จต้องมีแผนเงินจริง ไม่ใช่แค่ขอเวลา
แยกสามเรื่องให้ออก
| Refinance | Waiver หรือ Amendment | Debt Restructuring | |
|---|---|---|---|
| สถานะ | ปกติ | ใกล้หรือเพิ่ง Breach | ชำระตามเดิมไม่ได้ |
| เป้าหมาย | ลดต้นทุน ยืดอายุ ปลดเงินทุน | แก้เงื่อนไขเฉพาะจุด | เปลี่ยนภาระให้ชำระได้จริง |
| อำนาจต่อรอง | สูง | ปานกลาง | ต่ำ |
เมื่อไรควร Refinance
- ดอกเบี้ยตลาดลดอย่างมีนัยสำคัญ
- ต้องการอายุหนี้ยาวขึ้น
- ปลดเงินทุนจากทรัพย์สินที่มีรายได้แล้ว
- ต้องการเปลี่ยน Covenant หรือหลักประกัน
- เปลี่ยนจาก Construction Loan เป็น Post-Finance เมื่อโครงการแล้วเสร็จ
ตัวอย่าง หนี้ 500 ลบ. ดอกเบี้ยใหม่ต่ำลง 0.75% หน่วยล้านบาท
| Prepayment Fee 1.5% | 7.50 |
| Upfront Fee วงเงินใหม่ 0.75% | 3.75 |
| กฎหมาย ประเมินราคา และเอกสาร (สมมติ) | 1.00 |
| ค่าจดจำนอง เพดาน 200,000 บาท | 0.20 |
| ต้นทุนรวม | 12.45 |
| ดอกเบี้ยประหยัดต่อปี 0.75% × 500 | 3.75 |
| ระยะคืนทุน | 3.3 ปี |
ถ้าถือหนี้ต่ออีก 3 ปีจะขาดทุนสุทธิ 1.2 ลบ. ถ้าถือต่อ 5 ปีจะได้ประโยชน์ 6.3 ลบ. เกณฑ์ง่ายๆ คือควรคืนทุนภายใน 2–3 ปี ถ้าไม่ถึงต้องมีเหตุผลอื่น เช่น อายุหนี้หรือ Covenant
สัญญาณที่ควรเริ่มคุยกับธนาคาร
- ประมาณการ 13 สัปดาห์แสดงเงินขาดในงวดชำระหนี้
- Headroom ของ Covenant เข้าสู่โซน Alert
- ยอดโอนช้ากว่าแผนหรืออัตรายกเลิกเพิ่ม
- ค้างจ่ายผู้รับเหมาหรือสรรพากร
- เริ่มใช้วงเงินระยะสั้นจ่ายภาระระยะยาว
- มีความขัดแย้งในผู้ถือหุ้นเกี่ยวกับการเพิ่มทุน
ทำไมเส้น 90 วันสำคัญ
ธนาคารพาณิชย์โดยทั่วไปนับสินเชื่อที่ค้างชำระเงินต้นหรือดอกเบี้ยเกิน 90 วันเป็นสินเชื่อด้อยคุณภาพหรือผิดนัด และอาจจัดเป็นด้อยคุณภาพจากเกณฑ์เชิงคุณภาพก่อนถึงกำหนดก็ได้ ภายใต้ TFRS 9 ความเสี่ยงที่เพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญมักสันนิษฐานจากการค้างเกิน 30 วัน เมื่อถูกจัดชั้นแล้ว ทางเลือกของเจ้าหนี้จะแคบลง และการหาเงินใหม่จากแหล่งอื่นจะยากขึ้น
- ก่อน Breach ขอ Waiver หรือ Amendment ใช้ตัวเลขและแผน
- ก่อนค้าง 30 วัน เจรจาปรับตาราง ขยาย Grace หรือใส่ทุนเพิ่ม
- ก่อนค้าง 90 วัน ปรับโครงสร้างอย่างเป็นทางการ หรือขายทรัพย์สินเพื่อลดหนี้
- หลังจากนั้น การบังคับหลักประกันหรือกระบวนการทางศาล ทางเลือกน้อยและเวลายาว
เครื่องมือปรับโครงสร้าง
| เครื่องมือ | ใช้เมื่อ | สิ่งที่ต้องแสดง |
|---|---|---|
| ขยายอายุหนี้ | เงินสดมาแต่ช้ากว่าแผน | ตารางเงินโอนหรือรายได้ใหม่ |
| ขยาย Grace หรือพักชำระชั่วคราว | ก่อสร้างล่าช้า | แผนงานใหม่และเงินเพื่อจบงาน |
| ลดดอกเบี้ย | ภาระดอกเบี้ยเกินกำลังชั่วคราว | กระแสเงินสดจริง |
| ลดเงินต้น | พบได้น้อย | เปรียบเทียบกับมูลค่าการบังคับหลักประกัน |
| แปลงหนี้เป็นทุน | โครงสร้างหนี้เกินกำลัง | มูลค่าหลังปรับโครงสร้างและธรรมาภิบาล |
| ขายทรัพย์สินหรือแบ่งเฟส | ต้องการลดหนี้ทันที | ราคาเป้าหมาย การปลดจำนอง และเวลา |
| Refinance กับเจ้าหนี้ใหม่ | ยังไม่เป็น NPL และมีหลักประกันเพียงพอ | ประวัติชำระหนี้ และประมาณการที่เชื่อถือได้ |
มุมมองของธนาคาร
ธนาคารมักชอบการปรับโครงสร้างมากกว่าการบังคับหลักประกัน เพราะการบังคับใช้เวลานานหลายปี และเงินที่เรียกคืนได้อาจต่ำกว่ายอดหนี้มาก ตัวเลขที่มักอ้างในทางปฏิบัติคือได้คืนราว 30–50% และใช้เวลา 2–5 ปี ซึ่งเป็นค่าประมาณที่แตกต่างตามหลักประกัน แผนของผู้กู้จึงต้องแสดงว่าธนาคารได้เงินคืนมากกว่าทางเลือกการบังคับ
สิ่งที่แผนต้องตอบ
- ปัญหาเกิดจากอะไร และจบเมื่อไร
- เงินใหม่มาจากใคร เท่าไร ก่อนหรือหลังเจ้าหนี้ยอมผ่อนผัน
- งานคงเหลือต้องใช้เงินเท่าไรจึงทำให้โครงการขายและโอนได้
- ทางเลือกที่จะเกิดหากแผนไม่สำเร็จ
- การลงนามที่ต้องใช้จากเจ้าหนี้ทุกราย และผล Cross-Default
กรณีมีเจ้าหนี้หลายราย
ต้องทำตารางหนี้รวม ระบุลำดับสิทธิ หลักประกัน Cross-Default และวันครบกำหนด การจ่ายให้เจ้าหนี้รายหนึ่งก่อนในช่วงที่มีปัญหาอาจมีผลตามกฎหมายหรือสัญญา จึงควรให้ทนายความตรวจก่อน เจ้าหนี้การค้าเช่นผู้รับเหมาก็ต้องรวมในแผน เพราะหากงานหยุด มูลค่าหลักประกันของทุกคนจะลดลง
ฟื้นฟูกิจการเป็นอีกทางหนึ่ง
กฎหมายล้มละลายของไทยมีกระบวนการฟื้นฟูกิจการสำหรับบริษัทจำกัด บริษัทมหาชนจำกัด หรือนิติบุคคลตามที่กำหนด โดยเกณฑ์ที่เผยแพร่คือลูกหนี้มีหนี้สินล้นพ้นตัว มีหนี้ไม่น้อยกว่า 10 ล้านบาท มีเหตุอันสมควรและช่องทางในการฟื้นฟู และยื่นคำร้องโดยสุจริต ทั้งนี้มีการเสนอแก้เกณฑ์ขั้นต่ำในอดีต ควรตรวจกฎหมายฉบับล่าสุดกับทนายความ กระบวนการนี้มีภาระด้านเวลาและความเชื่อมั่นสูง จึงควรใช้เมื่อการเจรจานอกศาลไม่สำเร็จ
การขอเงื่อนไขใหม่ก่อนมีปัญหาไม่ใช่สัญญาณความอ่อนแอ แต่เป็นวินัยทางการเงิน CFO ที่แจ้งธนาคารล่วงหน้าพร้อมแผน มักได้รับเงื่อนไขดีกว่าผู้ที่ให้ธนาคารรู้จากงวดที่ไม่ได้จ่าย