สรุปสั้น
- สต็อกที่ขายไม่ออกคือเงินสดที่ถูกแช่ไว้ ราคาทุนเดิมเป็น Sunk Cost การตัดสินใจต้องเทียบเงินที่จะได้วันนี้กับเงินที่คาดว่าจะได้ในอนาคตหลังหักต้นทุนถือครอง
- ในตัวอย่าง สต็อกอายุเกิน 180 วันมีราคาทุน 9 ล้านบาท แต่มี NRV เพียง 3.8 ล้านบาท การระบายทำให้ DIO ลดจาก 130 เป็น 91 วัน
- การทำลายหรือขายต่ำกว่าทุนต้องมีหลักฐานที่ตรวจสอบได้ เพื่อรองรับทั้งบัญชีและภาษี
ของในคลังมียอดในงบ 3 ล้านบาท แต่ถ้าจะขายวันนี้อาจได้จริงแค่ครึ่งเดียว อีกครึ่งหนึ่งไม่ได้หายไปในวันที่ตรวจนับ มันละลายไปทีละน้อยตั้งแต่สินค้าตกรุ่น บรรจุภัณฑ์เปลี่ยน หรือซื้อเผื่อมากเกินไป เหมือนผักในตู้เย็นที่ซื้อมาแล้วไม่ได้กิน วันที่ทิ้งเป็นแค่วันที่ยอมรับความจริง
Dead Stock เกิดได้ทั้งในธุรกิจค้าปลีก F&B และโรงงาน ปัญหาที่หนักกว่าตัวสินค้าคือบริษัทไม่รู้ว่ามีอยู่เท่าไร เพราะระบบรายงานแต่ยอดรวมของสินค้าคงเหลือ
เริ่มจาก Inventory Aging
Aging ต้องดูจากวันที่ขายหรือเบิกใช้ล่าสุด ไม่ใช่วันที่ซื้อเข้าเพียงอย่างเดียว เพราะล็อตใหม่ของสินค้าที่ขายไม่ออกก็ยังเป็นปัญหา ควรแยกอย่างน้อยตามรหัสสินค้า คลัง อายุ และวันหมดอายุ สำหรับ F&B และสินค้าที่มีอายุจำกัด วันหมดอายุสำคัญกว่าอายุในคลัง
| กลุ่ม | ลักษณะ | การจัดการเบื้องต้น |
|---|---|---|
| Active | ขายหรือเบิกใช้สม่ำเสมอ | บริหาร Reorder Point และ Safety Stock |
| Slow-moving | ความถี่ลดลง ยังมีลูกค้าซื้อ | ลดการสั่งซื้อ รวมขายเป็นชุด |
| Obsolete | ตกรุ่น เปลี่ยนสูตร เปลี่ยนบรรจุภัณฑ์ | กำหนดราคาระบาย หาช่องทางอื่น |
| Dead | ไม่มีความต้องการที่คาดการณ์ได้ หรือหมดอายุ | ขายเป็นเศษ บริจาคตามเงื่อนไข หรือทำลาย |
ตัวอย่าง: คิด NRV และเงินที่ปลดได้
ตัวอย่างสมมติ ต้นทุนขายปีละ 84 ล้านบาท สินค้าคงเหลือราคาทุน 30 ล้านบาท NRV คือราคาขายที่คาดว่าจะได้หักค่าใช้จ่ายในการขาย ตัวเลขนี้แสดงรวมเป็นกลุ่มเพื่อความกระชับ การคำนวณจริงควรทำรายสินค้า
| อายุ (วัน) | ราคาทุน (ล้านบาท) | NRV (ล้านบาท) | ปรับลด (ล้านบาท) |
|---|---|---|---|
| 0-90 | 14.0 | 14.0 | 0.0 |
| 91-180 | 7.0 | 6.3 | 0.7 |
| 181-365 | 5.0 | 3.0 | 2.0 |
| เกิน 365 | 4.0 | 0.8 | 3.2 |
| รวม | 30.0 | 24.1 | 5.9 |
ตามตัวอย่าง สินค้าที่แสดงในงบควรลดลงเหลือ 24.1 ล้านบาท DIO ปัจจุบันเท่ากับ 30 ÷ 84 × 365 = 130 วัน ถ้าระบายกลุ่มอายุเกิน 180 วันซึ่งมีราคาทุน 9 ล้านบาทออกทั้งหมด สินค้าเหลือ 21 ล้านบาท และ DIO ลดเหลือ 91 วัน
| เงินจากการระบาย | ล้านบาท |
|---|---|
| เงินรับจากการขาย (NRV ของกลุ่มเกิน 180 วัน) | 3.80 |
| ประโยชน์ภาษีจากผลขาดทุน 5.2 ล้านบาท × 20% หากบริษัทมีกำไรทางภาษีและหักรายจ่ายได้ | 1.04 |
| เงินสดที่ปลดได้ | 4.84 |
ระบายวันนี้หรือถือไว้ก่อน
คำถามที่ถูกต้องไม่ใช่ขาดทุนเท่าไรเมื่อเทียบกับราคาทุน แต่คือทางเลือกใดเหลือเงินมากกว่า
ตัวอย่างสมมติ กลุ่มอายุ 181-365 วัน ราคาทุน 5 ล้านบาท ขายวันนี้ได้สุทธิ 3 ล้านบาท ถ้าถือต่อ 12 เดือน มีโอกาส 40% ขายได้ 3.6 ล้านบาท และโอกาส 60% ขายได้ 1.5 ล้านบาท ค่าเก็บรักษาและประกันภัย 6% ของราคาทุน อัตราคิดลด 8%
มูลค่าคาดหวังเมื่อถือต่อ = [(40% × 3.6) + (60% × 1.5)] ÷ 1.08 - (5 × 6%) = 2.17 - 0.30 = 1.87 ล้านบาท
ขายวันนี้ได้ 3.00 ล้านบาท มากกว่าการถือต่อ 1.13 ล้านบาท แม้จะดูเหมือนขาดทุนมากกว่าเมื่อเทียบกับราคาทุนก็ตาม ความน่าจะเป็นเป็นสมมติฐาน ควรทดสอบกับฝ่ายขายและประวัติการขายจริง
บัญชีและภาษีที่ต้องระวัง
- บัญชี: TAS 2 กำหนดให้วัดสินค้าคงเหลือด้วยราคาทุนหรือมูลค่าสุทธิที่จะได้รับ แล้วแต่จำนวนใดต่ำกว่า
- ภาษี: ประมวลรัษฎากรให้ตีราคาสินค้าคงเหลือตามราคาทุนหรือราคาตลาดที่ต่ำกว่า แต่ผลต่างจากการตั้งค่าเผื่อในบัญชีอาจไม่เป็นรายจ่ายทางภาษีในงวดเดียวกันทั้งหมด ต้องทำ Book-Tax Reconciliation และคุยกับผู้สอบบัญชีก่อนปิดงบ
- การทำลาย: ข้อหารือกรมสรรพากร กค 0706/5525 ระบุว่ารายจ่ายจากการทำลายสินค้าไม่ต้องห้ามตามมาตรา 65 ตรี (13) และ (14) หากมีเอกสารหลักฐานชัดเจนว่าทำลายจริง และถือว่าคำสั่ง ป.79/2541 เป็นแนวปฏิบัติที่แนะนำ
- การขายต่ำกว่าทุน: ข้อหารือ กค 0811(กม)/134 ยอมรับการขายสินค้าที่เสื่อมสภาพต่ำกว่าทุนเมื่อมีเหตุสมควร โดยมีการตรวจสภาพสินค้าตามเงื่อนไขของบริษัท ผู้มีอำนาจอนุมัติ และพนักงานคลังกับบัญชีร่วมเป็นพยาน แต่ถ้าไม่มีเหตุสมควร เจ้าพนักงานอาจประเมินตามราคาตลาด ตาม ม.65 ทวิ (4)
- VAT: ข้อหารือข้างต้นไม่ได้ครอบคลุมเรื่อง VAT ให้ตรวจผลต่อ VAT ของแต่ละวิธีกับที่ปรึกษาภาษีก่อนดำเนินการ
สินค้าบางประเภท เช่น สินค้าที่เสียภาษีสรรพสามิตหรืออยู่ภายใต้การกำกับของหน่วยงานเฉพาะ อาจต้องได้รับอนุมัติก่อนทำลาย ตรวจข้อกำหนดของประเภทสินค้าก่อนเสมอ
ป้องกันไม่ให้กลับมาอีก
การระบายแก้ได้เฉพาะของเก่า ต้องแก้เหตุที่ทำให้เกิดด้วย เช่น การซื้อจำนวนมากเพื่อส่วนลด โดยไม่นับต้นทุนจม การออกสินค้าใหม่โดยไม่มีแผนเลิกรหัสเก่า และ Forecast ที่ใช้ตัวเลขเชิงเป้าหมาย การทบทวน SKU ควรดูทั้ง Contribution และเงินทุนที่จมในแต่ละรหัส ไม่ใช่ดูแต่ยอดขาย
สิ่งที่ควรทำต่อ
- ทำ Aging รายรหัสสินค้าและคลัง จากวันเคลื่อนไหวล่าสุด
- ตรวจนับจริงเฉพาะกลุ่มอายุเกิน 180 วัน และบันทึกสภาพสินค้า
- ประมาณ NRV รายสินค้า โดยใช้ราคาที่ขายได้จริงหักค่าใช้จ่ายขาย
- เปรียบเทียบทางเลือก ขายลดราคา รวมชุด ขายเป็นเศษ และทำลาย ด้วยเงินสุทธิ
- กำหนดผู้อนุมัติ และเก็บเอกสารภาพถ่าย ผู้ร่วมเป็นพยาน และรายการสินค้าทุกครั้ง
- หารือกับผู้สอบบัญชีและที่ปรึกษาภาษีเรื่องการตัดมูลค่าและ VAT
- ตั้งเกณฑ์ไม่สั่งเพิ่มสำหรับรหัสที่อายุเกินกำหนด และรายงาน Aging ทุกเดือน