สรุปสั้น
- โครงสร้างกลุ่มที่ดีแยกความเสี่ยงของแต่ละโครงการ ไม่ใช่มีบริษัทจำนวนมาก ถ้าเงิน หลักประกัน และการค้ำประกันไขว้กันหมด SPV ก็แยกความเสี่ยงไม่ได้จริง
- ไทยไม่มี Group Taxation แต่ละบริษัทยื่นภาษีของตนเอง ขาดทุนใน SPV หนึ่งจึงหักกำไรของอีก SPV ไม่ได้
- ก่อนตั้งบริษัทใหม่ ให้ตอบให้ได้ว่าใครเป็นเจ้าของที่ดิน ใครกู้ ใครรับเงินลูกค้า และเงินจะกลับถึงผู้ถือหุ้นทางใด
สามชั้นของกลุ่มผู้พัฒนา
| ชั้น | หน้าที่ | ไม่ควรทำ |
|---|---|---|
| Holding | ถือหุ้น กำหนดนโยบาย จัดสรรทุน ดูแล Treasury ของกลุ่ม | รับเงินลูกค้า หรือรับความเสี่ยงก่อสร้างโดยตรง |
| Project SPV | ถือที่ดินและโครงการ กู้ Project Loan รับเงินลูกค้า โอนกรรมสิทธิ์ | ทำหลายโครงการที่ธนาคารหรือผู้ร่วมทุนคนละชุด หรือกู้ให้โครงการอื่น |
| Operating / Service | งานร่วม เช่น บริหารโครงการ ขาย การตลาด บริหารอาคาร โรงแรม | เก็บกำไรโดยไม่มีหน้าที่จริง หรือคิดค่าบริการโดยไม่มีสัญญา |
บริษัทขนาดเล็กที่มีโครงการเดียวอาจไม่ต้องมีสามชั้น โครงสร้างควรเพิ่มเมื่อมีเหตุผลเชิงความเสี่ยงหรือเงินทุนชัดเจน เพราะทุกบริษัทเพิ่มต้นทุนบัญชี สอบบัญชี การยื่นภาษี และการกำกับดูแล
เมื่อไรควรตั้ง SPV
- มีผู้ร่วมทุนเฉพาะโครงการ และต้องแบ่งผลตอบแทนตาม JV Agreement
- ธนาคารต้องการให้กระแสเงินสดและหลักประกันของโครงการอยู่ในนิติบุคคลเดียว
- โครงการมีความเสี่ยงก่อสร้างหรือความเสี่ยงการขายที่ไม่ควรลามไปโครงการอื่น
- ประเภทธุรกิจต่างกัน เช่น ขายห้องชุด กับถือครองโรงแรมระยะยาว
- มีแผน Exit รายโครงการ เช่น ขายหุ้นทั้ง SPV
- เงื่อนไขส่งเสริมการลงทุนต้องการแยกกิจการที่ได้สิทธิออกจากกิจการอื่น
การแยกความเสี่ยงจะหายไปเมื่อใด
SPV เป็นคนละนิติบุคคล แต่การแยกความเสี่ยงอาจหมดความหมายเมื่อเกิดเหตุเหล่านี้
| จุดรั่ว | ผล | วิธีลด |
|---|---|---|
| บริษัทแม่หรือกรรมการค้ำประกันทุกวงเงิน | หนี้ของโครงการหนึ่งย้อนถึงทั้งกลุ่ม | จำกัดวงเงินและระยะเวลา มี Guarantee Register |
| Cross-default ระหว่างสินเชื่อ | การผิดนัดในโครงการเดียวลามไปสินเชื่ออื่น | เจรจาขอบเขตและเกณฑ์ขั้นต่ำก่อนลงนาม |
| ใช้เงินข้ามโครงการโดยไม่มีเอกสาร | เกิดหนี้ที่พิสูจน์ไม่ได้ และเสี่ยงผิดเงื่อนไขสินเชื่อ | ใช้สัญญาและขั้นตอนอนุมัติทุกครั้ง |
| ทีม ระบบ และบัญชีปนกัน | แยกต้นทุนและผลกำไรรายโครงการไม่ได้ | Shared Service มีสัญญาและเกณฑ์ปันส่วน |
ใครถืออะไร
| คำถาม | แนวทางทั่วไป |
|---|---|
| ที่ดิน | อยู่ใน SPV ที่จะพัฒนาและขาย ถ้าโอนภายหลังต้องคิดภาษีและค่าธรรมเนียมการโอน |
| Project Loan | SPV เป็นผู้กู้ ใช้ที่ดินและโครงการเป็นหลักประกัน |
| เงินลูกค้า | เข้าบัญชีรับเงินของ SPV เจ้าของโครงการเท่านั้น |
| ทุนจากกลุ่ม | Holding ลงเป็นทุนหรือ Shareholder Loan ตามสัดส่วนที่ธนาคารยอมรับ |
| ทีมงานส่วนกลาง | อยู่ใน Holding หรือ Service Company และคิดค่าบริการตามสัญญา |
| สินทรัพย์ถือครองระยะยาว | แยกจาก SPV ที่ขายให้ผู้ซื้อ เพื่อไม่ให้ภาระหลังการขายปนกับรายได้ประจำ |
ประเด็นภาษีที่กำหนดรูปแบบกลุ่ม
ไม่มีการรวมภาษีของกลุ่ม
PwC สรุปว่าไทยไม่อนุญาต Group Taxation เอกสารเก่าบางฉบับเขียนถึง Group Loss Relief ซึ่งไม่ควรนำมาวางแผนในไทย การแยกบริษัทจึงอาจทำให้ภาษีรวมสูงขึ้นในช่วงที่บางบริษัทขาดทุน
ตัวอย่าง: ขาดทุนติดอยู่ใน SPV
| ล้านบาท | กำไรก่อนภาษี | CIT 20% |
|---|---|---|
| SPV A | 100 | 20 |
| SPV B | (40) | 0 |
| แยกบริษัท | 60 | 20 |
| ถ้าอยู่บริษัทเดียว | 60 | 12 |
ส่วนต่าง 8 ล้านบาทเป็นต้นทุนเวลาหรือต้นทุนถาวร ขึ้นกับว่า SPV B มีกำไรมาใช้ขาดทุนสะสมทันภายในกำหนดหรือไม่ ตัวเลขนี้เป็นตัวอย่าง
เงินปันผลจาก SPV ขึ้น Holding
| เงื่อนไขของบริษัทไทยที่ไม่จดทะเบียน | ผลตามสรุปของ PwC |
|---|---|
| ถือหุ้นมีสิทธิออกเสียงอย่างน้อย 25% ไม่มีการถือหุ้นไขว้ และถือครบ 3 เดือนก่อนและหลังรับเงินปันผล | ได้รับยกเว้น CIT เต็มจำนวน |
| ถือครบระยะเวลา แต่ไม่ผ่านเงื่อนไข 25% หรือถือหุ้นไขว้ | ได้รับยกเว้นครึ่งหนึ่ง |
การหักภาษี ณ ที่จ่ายจากเงินปันผลขึ้นกับเงื่อนไขของผู้รับด้วย ควรตรวจก่อนประกาศจ่ายทุกครั้ง ทั้งนี้ SPV จ่ายเงินปันผลได้เมื่อมีกำไรตามกฎหมาย จึงอาจมีเงินสดแต่ยังส่งขึ้นไปไม่ได้ เงินสดที่ติดอยู่จึงเป็นประเด็นที่ควรคิดตั้งแต่ออกแบบทุน
หนี้กับทุน
ไทยไม่มีกฎ Thin Capitalization ทั่วไปตามสรุปของ PwC แต่อัตราส่วนหนี้ต่อทุนอาจเป็นเงื่อนไขของกิจการบางประเภทหรือสิทธิประโยชน์ทางภาษี และธนาคารมักกำหนด Equity ขั้นต่ำเอง ดังนั้นการลงเงินเป็นเงินกู้จากผู้ถือหุ้นต้องดูเงื่อนไขสินเชื่อและภาษีดอกเบี้ยควบคู่กัน
กรณีมีผู้ถือหุ้นต่างชาติ การกำหนดสัดส่วนหุ้น เงินกู้ และสิทธิออกเสียงต้องตรวจตามกฎหมายธุรกิจคนต่างด้าวและการถือกรรมสิทธิ์ที่ดินกับที่ปรึกษากฎหมาย บทความนี้ไม่ได้ครอบคลุมหัวข้อดังกล่าว
คำถามก่อนอนุมัติโครงสร้าง
- ถ้าโครงการนี้ล้มเหลว ความรับผิดหยุดอยู่ที่ใด
- ธนาคารจะขอหลักประกันหรือการค้ำประกันใดจากนอก SPV
- เงินจาก SPV ขึ้นสู่ Holding ได้ทางใด เมื่อไร และเสียภาษีเท่าไร
- ถ้ามีโครงการขาดทุนและอีกโครงการกำไร ภาระภาษีรวมเปลี่ยนอย่างไร
- รายการระหว่างกันแต่ละรายการมีหน้าที่จริงและเอกสารรองรับหรือไม่
- บริษัทนี้มีต้นทุนการกำกับดูแลต่อปีเท่าไร และคุ้มหรือไม่