สรุปสั้น
- เงินกู้ในกลุ่มต้องมีเหตุผลทางธุรกิจ สัญญา อัตราดอกเบี้ย การชำระ และการบันทึกบัญชีที่ตรงกันทั้งสองฝั่ง
- เงินกู้ไม่คิดดอกเบี้ยอาจถูกประเมินรายได้ตามราคาตลาดตามมาตรา 65 ทวิ (4) และ SBT ขึ้นกับความสัมพันธ์การถือหุ้น
- ก่อนเดินเงิน ต้องตรวจเงื่อนไขสัญญาเงินกู้โครงการ เพราะบางสัญญาห้าม SPV ให้กู้หรือจ่าย Shareholder Loan
สามคำถามก่อนโอนเงิน
- ใครให้กู้ ใครกู้ เพื่ออะไร และจะคืนจากเงินแหล่งใด
- ผู้ให้กู้และผู้กู้มีสิทธิ์ทำรายการนี้ตามสัญญาเงินกู้โครงการหรือไม่
- ถ้าผู้ให้กู้เป็นคู่สัญญาอิสระ จะให้กู้ด้วยเงื่อนไขนี้หรือไม่
กฎภาษีที่ต้องรู้
| ประเด็น | หลัก | ควรทำ |
|---|---|---|
| ดอกเบี้ยต่ำกว่าตลาดหรือไม่คิด | มาตรา 65 ทวิ (4) เจ้าพนักงานประเมินอาจประเมินตามราคาตลาด | กำหนดอัตราและหลักฐานการตั้งราคา |
| Transfer Pricing | มาตรา 71 ทวิ กำหนดการปรับราคา Related Party ตามหลัก Arm's Length | เก็บ Benchmark และเหตุผล |
| TP Disclosure Form | รายได้เกิน 200 ล้านบาท ยื่นภายใน 150 วันหลังสิ้นรอบ ยื่นออนไลน์ขยาย 8 วัน | กำหนดปฏิทินยื่น |
| เอกสาร TP | PwC สรุปว่าเก็บ 5 ปี ส่งเมื่อถูกขอ ปกติ 60 วัน หรือ 180 วันกรณีขอครั้งแรก และต้องเป็นภาษาไทย | เตรียมก่อนถูกเรียก |
| บทลงโทษแบบฟอร์ม | ไม่เกิน 200,000 บาท สำหรับการไม่ยื่นหรือยื่นไม่ถูกต้อง | แยกจากภาษีที่ถูกปรับปรุง |
| WHT ดอกเบี้ย | บริษัทไทยจ่ายบริษัทไทยที่ไม่ใช่ธนาคาร 1% | ออกหนังสือรับรองการหักภาษีทุกครั้ง |
| SBT ดอกเบี้ย | อาจเสีย 3.3% ของดอกเบี้ยรับ | ตรวจข้อยกเว้นก่อนทุกครั้ง |
| Stamp Duty สัญญากู้ | 1 บาทต่อทุก 2,000 บาท สูงสุด 10,000 บาทต่อฉบับ | ติดหรือชำระให้ครบ |
| Thin Cap | ไม่มีกฎทั่วไป แต่อาจเป็นเงื่อนไขสิทธิประโยชน์หรือกิจการเฉพาะ | ตรวจ BOI และสัญญาเงินกู้ |
ความสัมพันธ์ตาม TP กว้างกว่าการถือหุ้นตรง รวมการถือหุ้นทางตรงหรือทางอ้อมตั้งแต่ 50% และกรณีที่กิจการหนึ่งต้องพึ่งทุน การจัดการ หรือการควบคุมของอีกกิจการจนดำเนินงานอย่างอิสระไม่ได้ ควรตรวจคำนิยามฉบับปัจจุบันกับกรมสรรพากร
ข้อยกเว้น SBT กรณีกู้ระหว่างบริษัทในเครือ
พระราชกฤษฎีกาฉบับที่ 571 ซึ่งตามสรุปของ Forvis Mazars มีผลย้อนหลังถึง 1 มกราคม 2555 ยกเว้น SBT ดอกเบี้ยที่บริษัทซึ่งไม่ได้ประกอบกิจการธนาคารและธุรกิจการเงินตามที่ระบุ ให้กู้แก่บริษัทในเครือ เมื่อบริษัทหนึ่งถือหุ้นมีสิทธิออกเสียงของอีกบริษัทอย่างน้อย 25% มาแล้วไม่น้อยกว่า 6 เดือนก่อนให้กู้
เข้าเงื่อนไข
Holding ถือหุ้น SPV 100% มาเกิน 6 เดือน ให้ SPV กู้
เสี่ยงไม่เข้าเงื่อนไข
SPV พี่น้องให้กู้กันเอง SPV ที่เพิ่งตั้งไม่ถึง 6 เดือน หรือบริษัทที่ถือหุ้นไม่ถึง 25%
การใช้ Holding เป็นทางผ่านเพื่อเลี่ยง SBT มีความเสี่ยง บทความของ The Nation อ้างคำพิพากษาฎีกาที่ 12127/2558 ที่ศาลพิจารณาบันทึกภายใน ฐานะการเงิน เงื่อนไขเงินกู้ หลักประกัน การชำระ และเหตุผลทางการค้า แล้วถือว่าเป็นการหลีกเลี่ยงภาษี จึงควรมีเหตุผลทางธุรกิจจริงและค่าตอบแทนสอดคล้องกับหน้าที่และความเสี่ยงที่ Holding รับ
ประเมินดอกเบี้ยตามราคาตลาด
บทความกฎหมายของ Siam Legal อธิบายแนวการประเมินไว้ดังนี้ ให้ใช้เป็นจุดตั้งต้นและตรวจกับที่ปรึกษาภาษีก่อนใช้
| แหล่งเงินของผู้ให้กู้ | อัตราอ้างอิง |
|---|---|
| เงินทุนตนเอง | ดอกเบี้ยออมทรัพย์ ณ วันให้กู้ |
| เงินกู้มา | อัตราเงินกู้ในเงื่อนไขใกล้เคียง ณ วันให้กู้ |
| แหล่งเงินไม่ชัด | อัตราเงินกู้ ณ วันที่ผู้ให้กู้กู้เงินมาครั้งแรก |
เอกสารบางฉบับเขียนว่าการไม่จัดทำ TP Documentation มีค่าปรับ 100% ของภาษีที่ปรับปรุง ซึ่งไม่ตรงกับบทลงโทษของแบบเปิดเผยข้อมูล ส่วนการปรับปรุงราคาอาจทำให้ต้องชำระภาษีเพิ่มพร้อมเบี้ยปรับหรือเงินเพิ่มตามกฎหมาย ซึ่งต้องพิจารณาแยกตามกรณี
ตัวอย่าง: Holding ให้ SPV กู้ 100 ล้านบาท 1 ปี
สมมติอัตรา 6.0% จากต้นทุนเงินกู้ 5.5% บวก Margin 0.5% ตัวเลขเป็นตัวอย่าง
| รายการ | การคำนวณ | บาท |
|---|---|---|
| ดอกเบี้ย | 100,000,000 × 6.0% | 6,000,000 |
| WHT | 6,000,000 × 1% | 60,000 |
| เงินสดสุทธิที่ Holding รับ | 5,940,000 | |
| Stamp Duty | 100,000,000 ÷ 2,000 = 50,000 แต่สูงสุด | 10,000 |
| SBT ถ้าไม่ได้รับยกเว้น | 6,000,000 × 3.3% | 198,000 |
| CIT ของ Holding จากดอกเบี้ยรับ | 6,000,000 × 20% ก่อนหักต้นทุน | 1,200,000 |
ถ้าเป็นเงินกู้ไม่คิดดอกเบี้ยและถูกประเมิน Holding อาจมีรายได้ 6,000,000 บาทเพิ่มโดยไม่ได้รับเงินสด ขณะที่ SPV ไม่มีดอกเบี้ยจ่ายจริงให้หักได้ ตัวเลข 1.2 ล้านบาทจึงอาจกลายเป็นภาระเพิ่มของกลุ่มเพราะไม่มี Group Relief
ตั้งอัตราดอกเบี้ยอย่างไร
- Cost-Plus: ต้นทุนเงินของผู้ให้กู้บวก Margin ที่สะท้อนความเสี่ยงและหน้าที่
- Comparable: เทียบอัตราเงินกู้ของคู่สัญญาอิสระที่เงื่อนไขใกล้เคียง ควรคำนึงถึงอายุ หลักประกัน และลำดับหนี้
- Credit Rating: ประเมินเครดิตผู้กู้แล้วเทียบ Spread
- เพดานตามกฎหมาย: ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 654 จำกัดดอกเบี้ยเงินกู้ทั่วไปไม่เกิน 15% ต่อปี
สัญญาต้องมีอะไร
เงินกู้เกิน 2,000 บาทต้องมีหลักฐานเป็นหนังสือลงลายมือชื่อผู้กู้ตามมาตรา 653 จึงจะฟ้องร้องบังคับคดีได้
- คู่สัญญา วงเงิน วัตถุประสงค์ และโครงการ
- การเบิกและการคืนเงิน รวมถึงกำหนดชำระ
- อัตราดอกเบี้ย วิธีคำนวณ และการปรับ
- ลำดับหนี้และ Subordination ถ้าธนาคารกำหนด
- เงื่อนไขก่อนชำระคืน เช่น ผ่าน Covenant
- มติอนุมัติตามตารางอำนาจ และผู้ลงนามที่ไม่มีส่วนได้เสีย
- การหัก WHT และการติดอากรแสตมป์
Cash Pooling
Physical Pooling
โอนยอดจริงเข้าบัญชีกลาง ควบคุมได้ดี แต่ทุกการโอนสร้างยอดเงินกู้ระหว่างกัน และมีภาระเอกสาร ภาษี และ TP
Notional Pooling
ธนาคารคำนวณดอกเบี้ยบนยอดสุทธิโดยเงินไม่ย้าย ใช้ได้จำกัด และยังควรตรวจภาษีกับเงื่อนไขธนาคาร
เงินลูกค้าและบัญชีที่ธนาคารควบคุมไม่ควรเข้า Pool การออกแบบ Pool ควรเริ่มจากบัญชีที่เป็นเงินอิสระเท่านั้น
การควบคุมรายการ
- ทะเบียนเงินกู้ระหว่างกัน ระบุยอดต้น ดอกเบี้ย WHT Stamp Duty และกำหนดคืน
- กระทบยอดทั้งสองฝั่งทุกเดือน ถ้ายอดไม่ตรงต้องแก้ก่อนปิดงบ
- ทบทวนผู้ให้กู้กับการถือหุ้น 25% ก่อนการเบิกใหม่ทุกครั้ง
- ประเมินความสามารถชำระของผู้กู้ และประเด็นผลขาดทุนด้านเครดิตตามมาตรฐานที่ใช้
ข้อมูลภาษีตรวจสอบจากแหล่งที่อ้าง ณ พฤศจิกายน 2569 กฎอาจเปลี่ยนแปลง และบางข้อเป็นบทสรุปของที่ปรึกษา ควรตรวจกับกรมสรรพากรหรือที่ปรึกษาภาษีก่อนดำเนินการ