สรุปสั้น
ภาษีค่านายหน้าขึ้นกับสถานะผู้รับ ไม่ใช่ชื่อรายการ นิติบุคคลไทยหัก 3% บุคคลธรรมดาต้องยืนยันวิธีหักตาม ม.50(1) นิติบุคคลต่างประเทศต้องตรวจทั้ง ภ.ง.ด.54 และ ภ.พ.36 ส่วนพนักงานเป็นเงินได้ ม.40(1) เสมอ VAT ที่เกี่ยวกับการขายห้องชุดเครดิตไม่ได้และเป็นต้นทุน
เปรียบเทียบ 4 กรณี
| ประเด็น | 1 นิติบุคคลไทย | 2 บุคคลธรรมดาไทย | 3 Agency ต่างประเทศ | 4 พนักงาน |
|---|---|---|---|---|
| ประเภทเงินได้ | ค่านายหน้าหรือค่าบริการ | ม.40(2) | ค่าบริการจากต่างประเทศ | ม.40(1) |
| WHT | 3% | ยืนยันตาม ม.50(1) | 15% หรืออัตราตามอนุสัญญา | อัตราก้าวหน้า |
| แบบ | ภ.ง.ด.53 | ยืนยันแบบกับสำนักงานบัญชี | ภ.ง.ด.54 | ภ.ง.ด.1 |
| VAT | 7% ถ้าจด VAT เครดิตไม่ได้สำหรับการขายห้อง | ไม่มี เว้นแต่จด VAT | ภ.พ.36 7% เครดิตไม่ได้สำหรับการขายห้อง | ไม่มี |
| ประกันสังคม | ไม่มี | ไม่มี | ไม่มี | มี |
| TFRS 15 | Capitalize | Capitalize | Capitalize | Capitalize เฉพาะ commission ผูกการขาย |
| ความเสี่ยง | ต่ำ | กลาง | สูงมาก | กลาง |
แบบ ภ.ง.ด. และ ภ.พ.36 ยื่นภายในวันที่ 7 ของเดือนถัดไป หรือวันที่ขยายตามประกาศ e-Filing ฉบับล่าสุด และออกหนังสือรับรองการหัก ณ ที่จ่ายทุกราย
กรณี 1 นายหน้านิติบุคคลไทย
เป็นช่องทางที่ความเสี่ยงต่ำที่สุด เมื่อเอกสารครบและพิสูจน์ได้ว่าทำงานจริง ตรวจวัตถุประสงค์ในหนังสือรับรองบริษัท และสถานะ VAT จริง
ตัวอย่าง: commission 300,000 บาท
| รายการ | จด VAT | ไม่จด VAT |
|---|---|---|
| ค่าบริการ | 300,000 | 300,000 |
| VAT 7% | 21,000 | - |
| ยอดใบกำกับหรือใบแจ้งหนี้ | 321,000 | 300,000 |
| หัก WHT 3% (ฐาน 300,000) | (9,000) | (9,000) |
| จ่ายจริง | 312,000 | 291,000 |
| ต้นทุนการได้มาซึ่งสัญญา | 321,000 | 300,000 |
Dr ต้นทุนการได้มาซึ่งสัญญา 321,000 / Cr ภาษีหัก ณ ที่จ่ายค้างจ่าย 9,000 / Cr ธนาคาร 312,000 เมื่อถึงวันโอนจึงโอนเป็นค่าใช้จ่าย
- สัญญานายหน้า ระบุอัตรา เงื่อนไขการจ่าย ขอบเขตงาน
- ใบกำกับภาษีหรือใบแจ้งหนี้ ระบุเลขห้องและชื่อลูกค้า
- หนังสือรับรองการหักภาษี
- หลักฐานการทำงาน เช่น booking form ที่ agent ลงชื่อ และ viewing record
- หนังสือรับรองบริษัทของ Agency
กรณี 2 นายหน้าบุคคลธรรมดา
ค่านายหน้าเป็นเงินได้ ม.40(2) ตาม ม.50(1) ผู้จ่ายมีหน้าที่หักตามวิธีคำนวณแบบอัตราก้าวหน้า การหักอัตราคงที่ เช่น 3% เป็นแนวปฏิบัติของบางบริษัท แต่ถ้ายอดที่หักต่ำกว่าที่คำนวณได้ ผู้จ่ายต้องรับผิดร่วมตาม ม.54 ให้สำนักงานบัญชียืนยันวิธีหักและแบบที่ยื่นก่อนใช้ โดยเฉพาะผู้รับรายใหญ่
ตัวอย่าง: commission 300,000 บาท นโยบายบริษัทหัก 3%
หัก WHT 9,000 จ่ายสุทธิ 291,000 บาท และบันทึกต้นทุนการได้มาซึ่งสัญญา 300,000 บาท ไม่มี VAT เว้นแต่ agent มีรายได้เกิน 1.8 ล้านบาทต่อปีและจด VAT
ห้ามจ่ายเงินสด โอนเข้าบัญชีชื่อ agent พร้อมใบสำคัญรับเงินที่ลงลายมือชื่อและสำเนาบัตรประชาชน
| สัญญาณลูกจ้าง | แนวป้องกัน |
|---|---|
| ทำงานให้บริษัทเดียว | สัญญาระบุว่ารับงานจากผู้อื่นได้ |
| มีโต๊ะ นามบัตร อีเมลบริษัท | ไม่ใช้ทรัพยากรของบริษัท |
| มีเวลางานและผู้บังคับบัญชา | ไม่มีเวลางานหรือการบังคับบัญชา |
| ได้รับค่าตอบแทนประจำ | ไม่มีเงินเดือนประจำ |
| ไม่มีหลักฐานงานรายยูนิต | หลักฐานงานผูกเลขห้องและชื่อลูกค้า |
ถ้าถูกตีความเป็นลูกจ้าง ต้องหักภาษีอัตราก้าวหน้าและนำเข้าฐานประกันสังคมย้อนหลังพร้อมเงินเพิ่ม
กรณี 3 Agency ต่างประเทศ
| ภาษี | อัตรา | กฎหมาย | อนุสัญญาช่วยได้หรือไม่ |
|---|---|---|---|
| ภ.ง.ด.54 | 15% | ม.70 | ลดได้ถ้าเงื่อนไขครบ เช่น ไม่มี PE และมี COR ปีที่จ่าย |
| ภ.พ.36 | 7% | ม.83/6 | ไม่ได้ เพราะอนุสัญญาครอบคลุมภาษีเงินได้ |
ตำแหน่งอนุรักษ์นิยมคือหัก 15% ไว้ก่อน และให้ผู้รับใช้เครดิตในประเทศของตน กรณีมูลค่าสูงควรขอข้อหารือเป็นหนังสือ อัตรา commission ที่สูงเกิน benchmark และ Agency ในเครือเดียวกันเป็นจุดที่ถูกตรวจหนัก
ตัวอย่าง: USD 10,000 ที่ 35 บาท
| รายการ (บาท) | Gross | Net (Gross-up ÷ 0.85) |
|---|---|---|
| เงินได้ก่อนหักภาษี | 350,000 | 411,765 |
| ภ.ง.ด.54 15% | (52,500) | (61,765) |
| โอนให้ Agency | 297,500 | 350,000 |
| ภ.พ.36 7% | 24,500 | 28,824 |
| ต้นทุนรวมของบริษัท | 374,500 | 440,588 |
สัญญาแบบ Net ทำให้ต้นทุนจริงสูงกว่าหน้าสัญญา 25.9% ต้องใส่ใน margin ตั้งแต่ตั้งราคา
ส่วน Gross-up หักเป็นรายจ่าย CIT ได้เมื่อสัญญาระบุชัดว่าผู้จ่ายรับภาระภาษี ดูรายละเอียดการจ่ายไปต่างประเทศในบทความเฉพาะเรื่อง
กรณี 4 พนักงานขายภายใน
commission ที่จ่ายให้ลูกจ้างเป็นเงินได้ ม.40(1) เสมอ หักตาม ม.50(1) และยื่น ภ.ง.ด.1 การหัก WHT อัตราคงที่แล้วยื่นแบบอื่นเพราะเรียกว่าค่านายหน้าเป็นความผิดพลาดที่พบบ่อย ผลคือหักภาษีขาด เงินสมทบอาจผิด 50 ทวิไม่ครบ และรายจ่ายถูกตั้งข้อสงสัย การจ่ายให้กรรมการหรือผู้ถือหุ้นที่ไม่ได้ทำงานขายจริง เสี่ยงถูกตีเป็นเงินปันผลแฝง
ตัวอย่าง: เงินเดือน 50,000 บาท commission เดือนนี้ 80,000 บาท
| ประมาณการทั้งปี | ไม่มี commission | มี commission |
|---|---|---|
| เงินได้ | 600,000 | 680,000 |
| หักค่าใช้จ่าย | (100,000) | (100,000) |
| หักค่าลดหย่อนส่วนตัว | (60,000) | (60,000) |
| หักเงินสมทบประกันสังคม | (10,500) | (10,500) |
| เงินได้สุทธิ | 429,500 | 509,500 |
| ภาษีทั้งปี | 20,450 | 28,925 |
ภาษีส่วนเพิ่มจาก commission 8,475 บาท Dr ต้นทุนการได้มาซึ่งสัญญา 80,000 / Cr ภาษีหัก ณ ที่จ่าย 8,475 / Cr ธนาคาร 71,525 ตัวอย่างใช้เพดานค่าจ้างประกันสังคม 17,500 บาทต่อเดือน เงินสมทบ 875 บาท ซึ่งมีผลตั้งแต่ 1 ม.ค. 2569 และไม่มีค่าลดหย่อนอื่น
คำนวณใหม่ทุกเดือนที่มี commission ก้อนใหญ่ ไม่ใช้ยอดหักเดิม มิฉะนั้นต้องหักเพิ่มปลายปีและพนักงานได้รับเงินงวดสุดท้ายน้อยผิดปกติ commission ไม่ทำให้เงินสมทบเพิ่มเมื่อค่าจ้างชนเพดานแล้ว ถ้าจ่ายสม่ำเสมออาจนับเป็นค่าจ้างในฐานค่าชดเชยตาม พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน ซึ่งกระทบการประมาณการ TAS 19 ควรหารือที่ปรึกษากฎหมายแรงงาน
Split Case: commission ก้อนเดียว 5 แบบ
ตัวอย่าง: ห้อง 10,000,000 บาท pool 5% = 500,000 บาท
| ผู้รับ | สัดส่วน | ค่าคอม | WHT | VAT หรือ ภ.พ.36 | จ่ายสุทธิ | แบบ |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Agency ต่างประเทศ (Gross, ไม่มี COR) | 60% | 300,000 | 45,000 | 21,000 | 255,000 | ภ.ง.ด.54, ภ.พ.36 |
| Agency ไทย (จด VAT) | 20% | 100,000 | 3,000 | 7,000 | 104,000 | ภ.ง.ด.53 |
| พนักงานขาย | 15% | 75,000 | 7,725 | - | 67,275 | ภ.ง.ด.1 |
| นายหน้าบุคคลไทย (นโยบาย 3%) | 5% | 25,000 | 750 | - | 24,250 | ภ.ง.ด.3 (ยืนยัน) |
| รวม | 100% | 500,000 | 56,475 | 28,000 | 450,525 | 5 แบบ |
ต้นทุนการได้มาซึ่งสัญญารวม 528,000 บาท = จ่ายสุทธิ 450,525 + WHT 56,475 + ภ.พ.36 21,000 (VAT 7,000 ของ Agency ไทยรวมอยู่ในยอดจ่ายแล้ว) พนักงานใช้สมมติฐานเงินเดือนเดียวกับตัวอย่างก่อนหน้า
แนวทางตรวจสอบ 5 ขั้น
- ดึงรายการรายบรรทัดจาก GL ผูกเลขยูนิต ผู้รับ อัตรา เลขเอกสาร
- จัดกลุ่มตามสถานะภาษี และทำเครื่องหมายรายที่ระบุไม่ได้
- กระทบยอดฐานภาษีกับแบบที่ยื่นจริงรายเดือน
- ทดสอบอัตราผิดนโยบาย รายการซ้ำ และผู้รับหลายรายในยูนิตเดียว
- ประมาณการความเสี่ยงและจัดลำดับตามมูลค่าและความเร่งด่วน
ประมาณการความเสี่ยง = ฐานที่ยังไม่ยื่น × อัตราภาษี + เบี้ยปรับ + เงินเพิ่ม 1.5% ต่อเดือน + CIT 20% ของรายจ่ายที่อาจถูกบวกกลับ
สัญญาณเตือนที่ต้องตรวจทุกครั้ง
- ชื่อผู้รับไม่มีคำต่อท้ายนิติบุคคล หรือไม่สอดคล้องกับธุรกิจนายหน้า
- ยอดสูงแต่ไม่มีใบกำกับคู่กัน
- ผู้รับต่างประเทศแต่ไม่พบ WHT หรือ ภ.พ.36 คู่กัน
- อัตราต่างกันมากโดยไม่มีนโยบายอธิบาย หรือสูงกว่าตลาดโดยไม่มี benchmark
- ผู้รับรายเดียวกระจุกตัวเกินหนึ่งในสี่ของยอดจ่าย
- ผู้รับหลายรายเบิกอัตราเต็มในยูนิตเดียว จนผลรวมเกิน pool
- เลข invoice ไม่ตรงกับเลขในระบบ ยอดและยูนิตเดียวกันซ้ำ หรือเลขเอกสารไม่ต่อเนื่อง
- ชื่อสะกดไม่ตรงกันระหว่างงวด
- รายการอื่นปนในบัญชี commission เช่น ค่าธรรมเนียมธนาคาร
จุดควบคุมรายเดือน
- นโยบายแบ่ง commission ระบุสัดส่วน referral, co-agent, closing
- Commission Allocation Sheet ต่อยูนิต ลงชื่ออนุมัติ
- ตรวจผลรวมไม่เกิน pool
- Checklist การยื่นแบบรายเดือน มีผู้ตรวจคนที่สอง
ผลลัพธ์การตรวจควรมี 3 ชิ้น คือ ทะเบียนรายบรรทัด สรุปประเด็นและความเสี่ยงเป็นตัวเงิน และบันทึกแหล่งข้อมูลกับวิธีการเพื่อให้ผู้อื่นทำซ้ำได้