จิรยุทธชัย ไตรแสงเสถียรStrategic Finance for Property Development
THEN

Retention และงวดผู้รับเหมา

แนวปฏิบัติการหักและคืนเงินประกันผลงาน ภาษี BG Back-to-back บัญชี Register และร่างข้อสัญญา

สรุปสั้น

  • Retention เป็นข้อตกลงตามสัญญา กฎหมายเอกชนไม่ได้กำหนดอัตราไว้ จึงต้องเขียนอัตรา เพดาน การคืน การหักกลบ และเอกสารให้ชัด
  • แนวทางตลาดที่ใช้บ่อย: หัก 5–10% ต่องวด เพดาน 5% ของมูลค่าสัญญา คืน 50% เมื่อรับมอบงาน และคืน 50% เมื่อสิ้น DLP หลังแก้ defect ครบ
  • ถ้าออกใบกำกับตามยอดรับจริง VAT และ WHT คิดจากยอดที่จ่ายจริง ส่วนเงินประกันคิดเมื่อคืนหรือหักกลบ
  • เงินประกันที่หักไว้เป็นหนี้สินของผู้ว่าจ้าง และเป็น Contract Asset หรือลูกหนี้ของผู้รับจ้าง ต้องกระทบยอด Register กับ GL ทุกเดือน

เนื้อหานี้เป็นแนวปฏิบัติทั่วไปสำหรับโครงการเอกชน ไม่ใช่ความเห็นทางกฎหมาย เงื่อนไขจริงให้เป็นไปตามสัญญา ควรให้ที่ปรึกษากฎหมายและสำนักงานบัญชียืนยันก่อนใช้ โครงการภาครัฐใช้กฎหมายและระเบียบจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐแทน ตัวเลขทุกชุดเป็นตัวอย่างสมมติ

กรอบและหลักการ

ใครใช้ส่วนไหน

บทบาทสถานะต่อเงินประกันส่วนที่ควรอ่าน
เจ้าของโครงการผู้หักเงินประกันจากผู้รับเหมาหลักหรือผู้รับเหมารายงานเงื่อนไข การหัก การคืน BG บัญชีผู้ว่าจ้าง การควบคุม
ผู้รับเหมาหลักถูก Owner หัก และเป็นผู้หักจาก Subทุกส่วน โดยเฉพาะ Back-to-back
ผู้รับเหมาช่วงผู้ถูกหักการหัก การคืน และบัญชีฝั่งผู้รับจ้าง

นิยาม

คำความหมาย
เงินประกันผลงาน (Retention)เงินที่หักจากงวดงานเพื่อประกันความสำเร็จของงานและการแก้ไขความชำรุดบกพร่อง คืนเมื่อครบเงื่อนไขสัญญา
เพดาน (Cap)ยอดเงินประกันสะสมสูงสุด เมื่อถึงแล้วหยุดหัก
Payment Certificateหนังสือรับรองผลงานงวดที่ฝ่ายโครงการหรือ QS ตรวจวัด ใช้เป็นฐานการจ่ายและหักเงินประกัน
Practical Completionวันที่รับมอบงาน อาจมี Punch List ได้ เป็นจุดคืนงวดแรกและเริ่ม DLP
DLPDefects Liability Period ตามสัญญา มักเป็น 12 เดือนนับจากรับมอบงาน
Back-chargeค่าใช้จ่ายจริงที่ผู้ว่าจ้างจ่ายเพื่อแก้งานแทนผู้รับจ้าง และนำมาหักกลบ
Bank Guaranteeหนังสือค้ำประกันธนาคารที่วางแทนเงินสด เรียกให้ชำระได้เมื่อผิดเงื่อนไข
Retention Registerทะเบียนคุมเงินประกันรายสัญญา

หลักการ 7 ข้อ

#หลักการผลในทางปฏิบัติ
1เงินประกันเป็นข้อตกลงตามสัญญา ไม่มีกฎหมายเอกชนกำหนดอัตราต้องเขียนอัตรา เพดาน เงื่อนไขคืน และการหักกลบให้ชัด ไม่หักนอกสัญญา
2หักจากมูลค่างานที่รับรองแล้วทุกงวดจนถึงเพดานใช้ Payment Certificate เป็นฐานเสมอ ไม่ใช่ยอดที่ผู้รับจ้างเรียกเก็บ
3WHT และ VAT คิด ณ วันที่จ่ายจริงจากยอดที่จ่ายจริงส่วนเงินประกันเสียภาษีเมื่อจ่ายคืนหรือหักกลบ
4เงินประกันเป็นหนี้สินของผู้ว่าจ้างและสินทรัพย์ของผู้รับจ้างแยกบัญชีและกระทบ Register ทุกเดือน
5คืนเมื่อครบเงื่อนไขและเอกสารเท่านั้นงวดแรกเมื่อรับมอบงาน งวดสุดท้ายเมื่อสิ้น DLP และ defect แก้ครบ
6ผู้รับเหมาชั้นต้นร่วมรับผิดในค่าจ้างลูกจ้างของผู้รับเหมาช่วงขอหลักฐานค่าจ้างและประกันสังคมก่อนคืน
7DLP ตามสัญญาไม่ตัดความรับผิดตามกฎหมายความชำรุดของสิ่งปลูกสร้างกับพื้นดินรับผิดได้ถึง 5 ปี ตาม ป.พ.พ. ม.600

บทบาทและความรับผิดชอบ (RACI)

กิจกรรมโครงการ/QSสัญญาการเงินบัญชีผู้อนุมัติ
กำหนดเงื่อนไขเงินประกันในสัญญาCRCCA
ตรวจวัดผลงาน ออก Payment CertificateRIIIA
คำนวณเงินประกัน VAT WHTC–CRA
จ่ายเงินงวดและคืนเงินประกัน––RCA
บันทึกบัญชี Register และ 50 ทวิ––CRI
ตรวจรับงานและตรวจ defect สิ้น DLPRC–IA
รับ ตรวจ และคืนหนังสือค้ำประกันIRRCA
หักกลบ back-charge และค่าปรับRRCRA

R = ผู้ปฏิบัติ, A = ผู้อนุมัติ, C = ให้ความเห็น, I = รับทราบ ส่วนข้อพิพาทและการบอกเลิกสัญญาให้ที่ปรึกษากฎหมายร่วมพิจารณา

กฎหมายและมาตรฐานที่เกี่ยวข้อง

เรื่องกฎหมาย/มาตรฐานสาระสำคัญ
จ้างทำของป.พ.พ. ม.587, 602สินจ้างพึงใช้เมื่อรับมอบ ถ้าส่งมอบเป็นส่วน ๆ ใช้เป็นส่วน ๆ
การแก้ไขงานป.พ.พ. ม.594ผู้ว่าจ้างให้แก้ หรือให้บุคคลภายนอกทำแทนโดยผู้รับจ้างออกค่าใช้จ่าย
ความชำรุดบกพร่องป.พ.พ. ม.600, 6011 ปีนับแต่ส่งมอบ หรือ 5 ปีสำหรับสิ่งปลูกสร้างกับพื้นดิน นอกจากเรือนไม้ อายุความ 1 ปีนับแต่ความชำรุดเกิด
หักกลบลบหนี้ป.พ.พ. ม.341–348หักค่าแก้งานและค่าเสียหายได้เมื่อหนี้ถึงกำหนดและสัญญาไม่ห้าม
เบี้ยปรับป.พ.พ. ม.379–383หักตามสัญญาได้ ศาลลดได้ถ้าสูงเกินส่วน
ดอกเบี้ยผิดนัดป.พ.พ. ม.224คืนเงินประกันล่าช้าเสี่ยงดอกเบี้ยผิดนัด ปัจจุบันร้อยละ 5 ต่อปี ควรตรวจอัตราในวันใช้
ค้ำประกันป.พ.พ. ม.680 เป็นต้นไปหนังสือค้ำประกันธนาคาร
ลูกจ้างผู้รับเหมาช่วงพ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน 2541 ม.12ผู้รับเหมาชั้นต้นและผู้รับเหมาช่วงทุกช่วงร่วมรับผิดในค่าจ้างและค่าชดเชย
WHTประมวลรัษฎากร ม.3 เตรส, 50 ทวิ, 39, ท.ป.4/2528ค่าจ้างทำของ 3% การจ่ายรวมถึงการหักกลบ
VATประมวลรัษฎากร ม.78/1, 82/3, 86บริการมีความรับผิดเมื่อได้รับชำระหรือออกใบกำกับก่อน
อากรแสตมป์บัญชีอัตราอากร ลักษณะ 4 และ 17จ้างทำของ 1 บาทต่อ 1,000 บาท ค้ำประกันเกิน 10,000 บาท 10 บาท
บัญชีTFRS 15 ย่อหน้า 105–108, TFRS 9, TAS 1, TFRS for NPAEsContract Asset ราคาทุนตัดจำหน่าย การจัดประเภทหมุนเวียน

เงื่อนไขมาตรฐานที่ควรกำหนดในสัญญา

หัวข้อแนวทางที่แนะนำหมายเหตุ
อัตราหักต่องวด5–10% ของมูลค่างานที่รับรองงานระบบหรืองานเสี่ยงสูงอาจสูงขึ้น
เพดาน5% ของมูลค่าสัญญา ปรับตามงานเพิ่มลดถึงเพดานแล้วหยุดหัก
คืนงวดแรก50% เมื่อรับมอบงานPunch List ได้ แต่ต้องมีแผนและกำหนดเวลา
คืนงวดสุดท้าย50% เมื่อสิ้น DLP และ defect แก้ครบคืนภายในกำหนด เช่น 30 วันนับจากครบเงื่อนไข
DLP12 เดือนนับจากรับมอบงาน งานระบบอาจ 24 เดือนDLP ของ Sub ไม่ควรสิ้นก่อน DLP กับ Owner
BG แทนเงินสดไม่มีเงื่อนไข เรียกได้เมื่อทวงถาม อายุถึงสิ้น DLP บวก 30–60 วันกำหนดแบบฟอร์มและธนาคารที่ยอมรับ
การหักกลบหัก back-charge ค่าปรับ ค่าเสียหาย ได้หลังแจ้งเป็นหนังสือระบุขั้นตอนและระยะเวลาให้แก้ก่อน
ใบกำกับภาษีออกตามยอดที่ได้รับจริงแต่ละงวด และเมื่อได้รับเงินประกันคืนป้องกัน VAT เกิดก่อนได้รับเงิน
หลักฐานค่าแรงก่อนคืนต้องแสดงหลักฐานจ่ายค่าจ้างและประกันสังคมป้องกันความรับผิดร่วมตาม ม.12
ดอกเบี้ยเงินประกันไม่มีดอกเบี้ย เว้นแต่สัญญากำหนดคืนตรงเวลาเพื่อเลี่ยงดอกเบี้ยผิดนัด

DLP ตามสัญญา กับความรับผิดตามกฎหมาย

DLP ตามสัญญา

เช่น 12 เดือน เป็นช่วงที่ผู้ว่าจ้างถือเงินประกันหรือ BG เพื่อให้แก้ defect ได้รวดเร็ว

ความรับผิดตามกฎหมาย

ป.พ.พ. ม.600 กำหนด 1 ปี หรือ 5 ปีสำหรับสิ่งปลูกสร้างกับพื้นดิน แม้คืนเงินประกันแล้ว ยังเรียกร้องได้ภายในอายุความ 1 ปีนับแต่ความชำรุดเกิด ตาม ม.601

ข้อสัญญาที่ตัดหรือจำกัดความรับผิดอาจไม่มีผลในบางกรณี ควรให้ที่ปรึกษากฎหมายตรวจ

การหักเงินประกันแต่ละงวด

  1. Sub ส่งใบแจ้งหนี้งวดงานและรายงานผลงาน ถึงฝ่ายสัญญา
  2. ฝ่ายโครงการหรือ QS ตรวจวัดผลงาน และออก Payment Certificate
  3. ฝ่ายบัญชีคำนวณ Retention ตามอัตรา และตรวจไม่เกินเพดาน
  4. คำนวณ VAT และ WHT จากยอดที่จ่ายจริง
  5. ผู้อนุมัติอนุมัติจ่าย ตาม Certificate
  6. การเงินโอนเงินสุทธิ เข้าบัญชีชื่อผู้รับจ้าง
  7. บัญชีบันทึกเจ้าหนี้เงินประกัน อัปเดต Register และออก 50 ทวิ

เงินประกันงวดนี้ = MIN(มูลค่างานงวดนี้ × อัตราหัก, เพดาน − เงินประกันสะสมก่อนงวดนี้)

ยอดจ่ายก่อน VAT = มูลค่างานงวดนี้ − เงินประกันงวดนี้ − รายการหักอื่นตามสัญญา

จ่ายสุทธิ = ยอดจ่าย + VAT 7% − WHT 3%

ตัวอย่าง: สัญญา Sub 10,000,000 บาท 4 งวด หัก 5% เพดาน 5%

รายการ (บาท)ต่องวดรวม 4 งวด
มูลค่างานที่รับรอง2,500,000.0010,000,000.00
หัก เงินประกัน 5%(125,000.00)(500,000.00)
ยอดจ่ายก่อน VAT2,375,000.009,500,000.00
VAT 7%166,250.00665,000.00
หัก WHT 3%(71,250.00)(285,000.00)
จ่ายสุทธิ2,470,000.009,880,000.00

เงินประกันสะสมหลังงวดที่ 4 เท่ากับ 500,000 บาท ถึงเพดาน 5% ของมูลค่าสัญญาพอดี

ภาษี: จุดเวลาของ WHT และ VAT

ภาษีเมื่อหักเงินประกันเมื่อคืนเงินประกัน
WHT 3% นิติบุคคล ภ.ง.ด.53 หรือบุคคลธรรมดา ภ.ง.ด.3หักจากยอดที่จ่ายจริงเท่านั้นหักจากยอดเงินประกันที่คืน รวมส่วนหักกลบ
VAT 7% บริการผู้รับจ้างออกใบกำกับตามยอดที่ได้รับออกใบกำกับเมื่อได้รับเงินประกันคืน

ยืนยันกับสำนักงานบัญชีก่อนใช้จริง: ถ้าผู้รับจ้างออกใบกำกับเต็มงวดก่อนได้รับชำระ จุดความรับผิด VAT เกิดทันทีเมื่อออกใบกำกับ จึงควรกำหนดวิธีออกใบกำกับในสัญญา

ห้ามหัก WHT ซ้ำ: ถ้าหัก WHT จากมูลค่างานเต็มงวดไปแล้ว ตอนคืนเงินประกันต้องไม่หักอีก ใช้วิธีเดียวตลอดสัญญา

ผู้ว่าจ้างที่ไม่อยู่ในระบบ VAT: เช่น ผู้พัฒนาอาคารชุดที่เสีย SBT ไม่อาจเครดิตภาษีซื้อได้ VAT จึงเป็นต้นทุนโครงการ

ผู้รับจ้างต้องรับรู้รายได้รวมเงินประกันตามเกณฑ์สิทธิ ตามประมวลรัษฎากร ม.65 วรรคสอง แม้ยังไม่ได้รับเงินประกัน อัตรา VAT 7% ปัจจุบันขยายถึง 30 กันยายน 2570 ตามพระราชกฤษฎีกาฉบับที่ 807

การเบิกจ่ายคืนเงินประกัน

การคืนงวดแรกเมื่อรับมอบงาน

  1. Sub แจ้งงานแล้วเสร็จ และขอตรวจรับ
  2. ฝ่ายโครงการหรือ QS ตรวจรับ และจัดทำ Punch List
  3. ผู้อนุมัติออกหนังสือรับมอบงาน
  4. Sub ยื่นคำขอคืน 50% พร้อมเอกสารครบชุด
  5. ฝ่ายสัญญาตรวจหลักฐานค่าจ้าง และประกันสังคมลูกจ้าง Sub
  6. ฝ่ายบัญชีคำนวณ VAT และ WHT ของยอดคืน
  7. อนุมัติและโอนเงินคืน
  8. ตัดเจ้าหนี้เงินประกัน อัปเดต Register และเริ่มนับ DLP

การคืนงวดสุดท้ายเมื่อสิ้น DLP

  1. ล่วงหน้า 30 วัน นัดตรวจ defect ร่วม
  2. ตรวจ defect ร่วม ลงนามผลตรวจทุกฝ่าย
  3. พบ defect แจ้ง Sub เป็นหนังสือ พร้อมกำหนดเวลาแก้
  4. Sub ไม่แก้ตามกำหนด จ้างผู้อื่นแก้และเก็บหลักฐาน back-charge
  5. Sub ยื่นคำขอคืน 50% ที่เหลือ พร้อม Final Account
  6. ตรวจหลักฐานค่าจ้าง และประกันสังคมลูกจ้าง Sub
  7. หัก back-charge และคำนวณ VAT และ WHT ของยอดคืน
  8. อนุมัติ โอนเงิน ปิด Register และออก 50 ทวิ

ขั้นที่ 3–4 ทำเฉพาะเมื่อพบ defect ถ้าไม่พบให้ไปขั้นที่ 5 ได้ทันที

ตัวอย่างการคืนเงินประกัน

รายการ (บาท)งวดแรก 50%สุดท้าย ไม่มี defectสุดท้าย มี back-charge
เงินประกันที่คืน250,000.00250,000.00250,000.00
VAT 7%17,500.0017,500.0017,500.00
หัก WHT 3%(7,500.00)(7,500.00)(7,500.00)
หัก back-charge––(80,000.00)
จ่ายสุทธิ260,000.00260,000.00180,000.00

รวมทั้งสัญญากรณีไม่มี defect: ก่อน VAT 10,000,000 + VAT 700,000 − WHT 300,000 = จ่ายสุทธิ 10,400,000 บาท แบ่งเป็นงวดงาน 9,880,000 และคืนเงินประกัน 520,000 บาท

กรณี back-charge รายได้ของผู้รับจ้างยังคิดจากเงินประกันเต็ม 250,000 บาท ภาษีจึงคำนวณจากยอดเต็ม แล้วหักกลบด้วยค่าใช้จ่ายจริง 80,000 บาท สุทธิจาก VAT ที่ขอคืนได้ ต้องมีหนังสือแจ้ง ใบเสนอราคาหรือใบแจ้งหนี้ของผู้แก้ไขงาน และรูปถ่ายก่อนหลัง

เอกสารประกอบการคืน

เอกสารงวดแรกงวดสุดท้าย
หนังสือขอคืนเงินประกันต้องมีต้องมี
หนังสือรับมอบงาน / Certificate of Practical Completionต้องมี–
Punch List และแผนแก้ไขต้องมี–
As-built Drawings คู่มือ และใบรับประกันอุปกรณ์ต้องมี–
ผลตรวจ defect สิ้น DLP ลงนามร่วม–ต้องมี
Final Account ลงนามทั้งสองฝ่ายเบื้องต้นต้องมี
รายการ back-charge หรือค่าปรับ พร้อมหลักฐานถ้ามีถ้ามี
หลักฐานจ่ายค่าจ้างและเงินสมทบประกันสังคมต้องมีต้องมี
หนังสือยืนยันไม่มีข้อเรียกร้องค้างต้องมีต้องมี
ใบแจ้งหนี้หรือใบกำกับภาษีตามยอดที่คืนต้องมีต้องมี
หนังสือค้ำประกันต้นฉบับ คืนเมื่อปิดสัญญา–ถ้ามี

หนังสือค้ำประกันธนาคารแทนเงินสด

ประเด็นหักเป็นเงินสดวาง BG
กระแสเงินสดผู้รับจ้างถูกกันเงิน 5% จนสิ้น DLPได้เงินเต็ม แต่เสียค่าธรรมเนียม
ความปลอดภัยผู้ว่าจ้างสูงสุด เงินอยู่ในมือสูง ถ้าไม่มีเงื่อนไขและยังไม่หมดอายุ
การหักกลบหักได้ทันทีต้องเรียกบังคับ BG
ภาระงานควบคุมคุม Register และ GLคุมวันหมดอายุ ต้นฉบับ และการขยาย
ต้นทุนตัวอย่างไม่มีค่าธรรมเนียม2% ต่อปี × 500,000 × 2 ปี = 20,000 บาท + อากร 10 บาท = 20,010 บาท
  1. Sub ขอใช้ BG แทนเงินสด
  2. ฝ่ายสัญญาและกฎหมายตรวจ ธนาคาร วงเงิน เงื่อนไข และอายุ
  3. รับ BG แล้วไม่หักหรือคืนเงินสดที่หักไว้
  4. คุมวันหมดอายุใน Register และแจ้งต่ออายุล่วงหน้า
  5. สิ้น DLP ไม่มีข้อเรียกร้อง จึงคืน BG
  • ออกโดยธนาคารพาณิชย์ที่ยอมรับ ตามแบบฟอร์มของผู้ว่าจ้าง
  • ไม่มีเงื่อนไข เรียกให้ชำระได้เมื่อทวงถามเป็นหนังสือ
  • มูลค่าไม่น้อยกว่าเงินประกัน อายุถึงสิ้น DLP บวก 30–60 วัน
  • ตรวจกับธนาคารผู้ออก เก็บต้นฉบับ และเตือนก่อนหมดอายุ 60 วัน
  • ถ้าใกล้หมดอายุและ defect ยังไม่ครบ ให้ขยายอายุ หรือเรียกบังคับก่อนหมดอายุตามสัญญา

ผู้รับเหมาหลัก: Back-to-back กับผู้รับเหมาช่วง

ผู้รับเหมาหลักถูกเจ้าของโครงการหักเงินประกัน และหักเงินประกันจากผู้รับเหมาช่วงด้วย จึงต้องจัดเงื่อนไขสองด้านให้สอดคล้อง

รายการสัญญากับ Ownerสัญญากับ Sub รวมสุทธิ
มูลค่าสัญญา50,000,000.0030,000,000.00
เงินประกัน 5%ลูกหนี้ 2,500,000.00เจ้าหนี้ 1,500,000.00ถูกกันสุทธิ 1,000,000.00

ตัวอย่างช่องว่าง DLP

ผู้รับเหมาหลักส่งมอบทั้งโครงการวันที่ 31 ธันวาคม 2570 และ Sub ส่งมอบงานของตนวันที่ 30 มิถุนายน 2570 ถ้า DLP เป็น 12 เดือนทั้งคู่ ผู้รับเหมาหลักต้องคืนงวดสุดท้ายให้ Sub วันที่ 30 มิถุนายน 2571 แต่จะได้รับคืนจาก Owner วันที่ 31 ธันวาคม 2571 จึงต้องสำรองจ่าย 750,000 บาท เป็นเวลาประมาณ 6 เดือน

  • กำหนดให้ DLP ของ Sub สิ้นไม่ก่อน DLP กับ Owner หรือวางแผนสภาพคล่องรองรับ
  • ข้อสัญญา Pay-when-paid ต้องเขียนให้ชัดและเป็นธรรม และให้ที่ปรึกษากฎหมายตรวจ
  • เร่งให้ Sub แก้ defect ก่อน Owner ตรวจสิ้น DLP เพราะความชำรุดของ Sub คือความรับผิดของผู้รับเหมาหลักต่อ Owner
  • ติดตามลูกหนี้และเจ้าหนี้เงินประกันคู่กันใน Register

การบันทึกบัญชี

ฝั่งผู้ว่าจ้าง

เหตุการณ์และบัญชีเดบิตเครดิต
จ่ายงวด กรณีขอเครดิต VAT ได้
งานระหว่างก่อสร้างหรือต้นทุนโครงการ2,500,000.00
ภาษีซื้อ166,250.00
WHT ค้างจ่าย71,250.00
เจ้าหนี้เงินประกันผลงาน125,000.00
เงินฝากธนาคาร2,470,000.00
รวม2,666,250.002,666,250.00
คืนงวดแรก
เจ้าหนี้เงินประกันผลงาน250,000.00
ภาษีซื้อ17,500.00
WHT ค้างจ่าย7,500.00
เงินฝากธนาคาร260,000.00
รวม267,500.00267,500.00
คืนงวดสุดท้าย มี back-charge
เจ้าหนี้เงินประกันผลงาน250,000.00
ภาษีซื้อ17,500.00
WHT ค้างจ่าย7,500.00
ค่าแก้ไขงานเรียกเก็บคืน หรือลูกหนี้ Sub80,000.00
เงินฝากธนาคาร180,000.00
รวม267,500.00267,500.00

ผู้ว่าจ้างที่ขอเครดิต VAT ไม่ได้ ให้บันทึก VAT เป็นต้นทุนโครงการ เช่น เดบิตต้นทุนโครงการ 2,666,250 บาทในงวดงาน

ฝั่งผู้รับจ้าง

เหตุการณ์และบัญชีเดบิตเครดิต
รับเงินงวด
เงินฝากธนาคาร2,470,000.00
ภาษีถูกหัก ณ ที่จ่าย71,250.00
ลูกหนี้เงินประกันผลงาน (Contract Asset)125,000.00
รายได้ค่าก่อสร้าง2,500,000.00
ภาษีขาย166,250.00
รวม2,666,250.002,666,250.00
รับคืนเงินประกัน
เงินฝากธนาคาร260,000.00
ภาษีถูกหัก ณ ที่จ่าย7,500.00
ลูกหนี้เงินประกันผลงาน250,000.00
ภาษีขาย17,500.00
รวม267,500.00267,500.00

ตามแนวทาง TFRS 15 ย่อหน้า 105–108 เงินประกันที่สิทธิรับเงินยังขึ้นกับเงื่อนไขอื่นนอกจากเวลา แสดงเป็น Contract Asset เมื่อเหลือเพียงเวลาจึงเป็นลูกหนี้ ภาษีขายของเงินประกันเกิดเมื่อได้รับชำระ จึงไม่บันทึกตอนหัก ถ้าออกใบกำกับเฉพาะยอดที่ได้รับ และควรทบทวน ECL และ back-charge ที่คาดว่าจะถูกหัก

การแสดงรายการ

  • แยกส่วนที่จะคืนหรือได้รับภายใน 12 เดือนเป็นหมุนเวียน ส่วนที่เกินเป็นไม่หมุนเวียน ตาม TAS 1
  • วัดมูลค่าด้วยราคาทุนตัดจำหน่ายตาม TFRS 9 ส่วนลดมูลค่าปัจจุบันมักไม่มีสาระสำคัญเมื่อระยะคืนไม่เกิน 2 ปี
  • BG ที่ได้รับไม่บันทึกเป็นสินทรัพย์ ให้คุมในทะเบียนและเปิดเผยตามความเหมาะสม
  • กิจการ TFRS for NPAEs แสดงเป็นลูกหนี้หรือเจ้าหนี้เงินประกัน แยกหมุนเวียนและไม่หมุนเวียน และยืนยันนโยบายกับผู้สอบบัญชี

กรณีพิเศษ

ผู้รับเหมาช่วงทิ้งงานหรือล้มละลาย

  1. บันทึกข้อเท็จจริง และแจ้งเตือนเป็นหนังสือตามสัญญา
  2. บอกเลิกสัญญา ตามขั้นตอนในสัญญา
  3. ตรวจวัดงานที่ทำแล้ว และประเมินค่าเสียหายหรือค่าจ้างผู้อื่น
  4. หักกลบจากเงินประกันและเรียกบังคับ BG
  5. เรียกร้องส่วนที่ขาด หรือยื่นขอรับชำระหนี้
  • ตรวจค่าจ้างค้างของลูกจ้าง Sub เพราะผู้รับเหมาชั้นต้นร่วมรับผิด
  • เมื่อ Sub ถูกพิทักษ์ทรัพย์ การหักกลบต้องเป็นไปตามกฎหมายล้มละลาย ต้องปรึกษากฎหมาย
  • BG ต้องเรียกก่อนหมดอายุ

ค่าปรับล่าช้าและการหักกลบ

หักค่าปรับจากเงินงวดหรือเงินประกันได้ตามสัญญา ค่าปรับที่สูงเกินส่วนศาลลดลงได้ การหักกลบถือเป็นการจ่าย จึงต้องหัก WHT และรับใบกำกับภาษีจากยอดเต็มก่อนหักกลบ และต้องแจ้งเป็นหนังสือทุกครั้ง โดยระบุจำนวน เหตุผล และหลักฐาน

งานเพิ่ม-ลด

ปรับเพดานตามมูลค่าสัญญาที่เปลี่ยน และหักเงินประกันจากงานเพิ่มในอัตราเดียวกันถ้าสัญญากำหนด กรณีงานลด ถ้าเงินประกันสะสมเกินเพดานใหม่ ให้คืนส่วนเกินในงวดถัดไป

ข้อพิพาท

การคืนเงินประกันล่าช้าโดยไม่มีเหตุตามสัญญา เสี่ยงดอกเบี้ยผิดนัดและทำให้ความสัมพันธ์กับผู้รับเหมาเสียหาย ควรเก็บหลักฐานทุกขั้น ได้แก่ หนังสือแจ้ง defect รูปถ่าย รายงานตรวจ ใบเสนอราคาผู้แก้ไขงาน และการตอบรับของผู้รับจ้าง

การควบคุมและการตรวจสอบ

Retention Register

ฟิลด์คำอธิบาย
ผู้รับจ้าง เลขที่สัญญา ขอบเขตงานระบุตัวตนสัญญา
มูลค่าสัญญารวมงานเพิ่มลดใช้คำนวณเพดาน
อัตราหักและเพดานตามสัญญา
หักสะสม คืนแล้ว คงเหลือคงเหลือต้องเท่ากับยอดใน GL
วันรับมอบงานและวันสิ้น DLPใช้ตั้งกำหนดคืนและแจ้งเตือน
BG: ธนาคาร เลขที่ มูลค่า วันหมดอายุแจ้งเตือนเมื่อ BG หมดอายุก่อนสิ้น DLP
สถานะกำลังหัก ถึงเพดาน คืนงวดแรกแล้ว ปิดสัญญา มีข้อพิพาท

ปิดเดือนและกระทบยอด

  1. ปิดรายการงวดและการคืนของเดือนใน Register
  2. กระทบยอดคงเหลือ Register กับเจ้าหนี้หรือลูกหนี้เงินประกันใน GL
  3. ตรวจ WHT ตอนคืน ว่าอยู่ใน ภ.ง.ด. และออก 50 ทวิครบ
  4. รายงานรายการครบกำหนดคืน และ BG หมดอายุ 90 วันข้างหน้า
  5. ลงนามรับรองการกระทบยอด

ผลต่างที่พบบ่อยคือ หักกลบ back-charge แต่ไม่ได้ปรับ Register คืนเงินแล้วแต่ยังไม่ตัดเจ้าหนี้ และจัดประเภทหมุนเวียนไม่ปรับตามวันจริง

Red Flags

#สัญญาณสิ่งที่ต้องทำ
1หักเกินเพดานหรือไม่หักตามสัญญาแก้ไขในงวดถัดไปและแจ้งผู้รับจ้าง
2คืนก่อนมีหนังสือรับมอบงานระงับและตรวจอำนาจอนุมัติ
3คืนโดยไม่มีหลักฐานจ่ายค่าจ้างขอหลักฐานก่อนจ่าย
4BG หมดอายุก่อนสิ้น DLPขอขยายอายุหรือเรียกบังคับ
5ยอด Register ไม่ตรง GLกระทบยอดก่อนปิดเดือน
6หัก WHT ซ้ำใช้วิธีเดียวตลอดสัญญา
7ไม่ออก 50 ทวิตอนคืนออกและยื่นแบบให้ครบ
8ใบกำกับเต็มงวดแต่จ่ายไม่เต็มตกลงวิธีออกใบกำกับในสัญญา
9Back-charge ไม่มีหนังสือแจ้งหรือหลักฐานห้ามหักกลบจนกว่าเอกสารครบ
10เงินประกันค้างเกินกำหนดนานตรวจเหตุผลและความเสี่ยงดอกเบี้ย

บทลงโทษทางภาษี

กรณีผลกฎหมาย
ไม่หักหรือหักไม่ครบ WHTผู้จ่ายรับผิดร่วมกับผู้รับเงินประมวลรัษฎากร ม.54
ยื่น ภ.ง.ด. ล่าช้าเงินเพิ่ม 1.5% ต่อเดือนม.27
ใช้ใบกำกับภาษีไม่ถูกต้องขอเครดิตภาษีซื้อไม่ได้ม.82/5, 86/4

แบบฟอร์มคำขอคืนเงินประกัน

ข้อมูลที่ต้องกรอก
ผู้รับจ้าง และเลขที่สัญญา
งวดการคืน: งวดแรก หรือ งวดสุดท้าย
วันรับมอบงาน และวันสิ้น DLP
เงินประกันหักสะสม และยอดขอคืน
รายการหักกลบพร้อมหลักฐาน
VAT, WHT และยอดจ่ายสุทธิ
เอกสารแนบครบตาม Checklist
ความเห็นโครงการหรือ QS บัญชี และผู้อนุมัติ พร้อมวันที่

ร่างข้อสัญญาเงินประกันผลงาน

  1. ผู้ว่าจ้างจะหักเงินประกันผลงานในอัตราร้อยละ [5] ของมูลค่างานที่รับรองในแต่ละงวด จนกว่าเงินประกันสะสมจะเท่ากับร้อยละ [5] ของมูลค่าสัญญา รวมงานเพิ่ม-ลด เงินประกันไม่มีดอกเบี้ย
  2. ผู้ว่าจ้างจะคืนเงินประกันร้อยละ [50] ภายใน [30] วันนับแต่วันรับมอบงาน และคืนส่วนที่เหลือภายใน [30] วันนับแต่วันสิ้นระยะประกันความชำรุดบกพร่อง [12] เดือน เมื่อผู้รับจ้างแก้ไขความชำรุดบกพร่องครบถ้วนแล้ว
  3. ผู้รับจ้างอาจวางหนังสือค้ำประกันของธนาคารที่ผู้ว่าจ้างยอมรับ ตามแบบของผู้ว่าจ้าง ไม่มีเงื่อนไข เรียกได้เมื่อทวงถาม มีอายุถึงวันสิ้นระยะประกันบวก [60] วัน แทนการหักเงินสด
  4. หากผู้รับจ้างไม่แก้ไขงานภายในเวลาที่ผู้ว่าจ้างแจ้งเป็นหนังสือ ผู้ว่าจ้างมีสิทธิให้บุคคลภายนอกแก้ไขแทน และหักค่าใช้จ่ายจริง ค่าปรับ หรือค่าเสียหาย จากเงินประกันหรือเงินอื่นที่ต้องชำระแก่ผู้รับจ้าง หรือเรียกบังคับจากหนังสือค้ำประกัน
  5. ผู้รับจ้างจะออกใบกำกับภาษีตามจำนวนเงินที่ได้รับชำระจริงในแต่ละงวด และเมื่อได้รับคืนเงินประกัน
  6. ก่อนการคืนเงินประกันแต่ละครั้ง ผู้รับจ้างต้องแสดงหลักฐานการจ่ายค่าจ้างและเงินสมทบประกันสังคมของลูกจ้างที่ทำงานในโครงการ และหนังสือยืนยันว่าไม่มีข้อเรียกร้องค้าง

ตัวเลขใน [ ] ปรับตามที่ตกลง และให้ที่ปรึกษากฎหมายตรวจทานก่อนใช้

Checklist การหักและการคืน

ขั้นตอนรายการตรวจ
ก่อนเซ็นสัญญาอัตรา เพดาน การคืน DLP BG การหักกลบ ใบกำกับ และหลักฐานค่าแรงครบ
ก่อนเซ็นสัญญาอากรแสตมป์สัญญาจ้างทำของ 1 บาทต่อ 1,000 บาท
ทุกงวดPayment Certificate ลงนาม และเงินประกันไม่เกินเพดาน
ทุกงวดVAT และ WHT จากยอดที่จ่ายจริง ออก 50 ทวิ และยื่นแบบตามกำหนด
ทุกงวดบันทึกเจ้าหนี้เงินประกันและอัปเดต Register
รับมอบงานหนังสือรับมอบ Punch List และบันทึกวันเริ่มและวันสิ้น DLP
คืนงวดแรกเอกสารครบและมีหลักฐานค่าแรง
ก่อนสิ้น DLP 30 วันตรวจ defect ร่วมและตรวจอายุ BG
คืนงวดสุดท้ายFinal Account back-charge มีหลักฐาน และคืน BG
ทุกเดือนกระทบ Register กับ GL และรายงานยอดถึงกำหนดคืน 90 วัน

ประเด็นที่ควรยืนยันก่อนใช้

#ประเด็นผู้ยืนยัน
1วิธีหัก WHT สำหรับเงินประกัน ใช้วิธีเดียวตลอดสัญญาสำนักงานบัญชี
2วิธีออกใบกำกับภาษีของผู้รับจ้าง และสถานะ VAT ของผู้ว่าจ้างสำนักงานบัญชี
3การจัดประเภทเงินประกันฝั่งผู้รับจ้าง และมาตรฐานที่ใช้ผู้สอบบัญชี
4ข้อสัญญาหักกลบ Pay-when-paid และการจำกัดความรับผิดที่ปรึกษากฎหมาย
5แบบฟอร์ม BG และธนาคารที่ยอมรับฝ่ายสัญญาและการเงิน
6โครงการภาครัฐใช้ระเบียบจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐแทนฝ่ายสัญญา